می ۲۰۱۶

عروسک کاغذی 

عروسک‌های کاغذی، عروسک‌های دوبعدی هستند که دارای ظاهری انسانی با تمامی ملزومات مانند لباس و کفش و ... از جنس کاغذ هستند. اس و جی فولر در سال ۱۸۱۰ اولین مبتکر و سازنده این نوع عروسک‌ها در لندن بود. 

چند نمونه از این عروسک‌ها را می‌توانید در موزه مجازی فرهنگ کودکی ببینید: 

عروسک دست‌ساز مقوایی
http://iranak.org/muse/node/732
http://iranak.org/muse/node/736

عروسک چوبی

در قرن هفدهم صنعت عروسک سازی از چوب که هنری متعلق به روستاییان بود تبدیل به هنری با ارزش شد. بیشتر این نوع عروسک ها را با دست از چوب درخت کاج تراشیده و بوسیله میخ دست و پا را به هم متصل می کردند. روی صورت را نقاشی کرده و با لباس های قشنگ تن را می پوشانیدند.در قرن نوزدهم و بیستم عروسک های چوبی ارزش خود را از دست دادند. محل اصلی ساخت عروسک های چوبی در اتریش است که معروفیت و محبوبیت بسیاری تا به امروز دارد. 
بیش از ۲۰ نمونه از عروسک‌های چوبی ایرانی و غیرایرانی را می‌توانید در موزه فرهنگ کودکی ببینید: 

پرویز خانلری

پرویز ناتل خانلری در اسفند ماه سال ۱۲۹۲ش. در تهران زاده شد. او مدرک دکترای ادبیات فارسی داشت. در یک فرصت مطالعاتی به پاریس رفت و در چند کشور دیگر نیز دوره‌های پژوهشی گذراند.

او فعالیت‌های فرهنگی گوناگونی داشت: دبیر متن ادبی در دبیرستان فیروزبهرام، انتشار مجله سخن، سرپرست اداره تعلیمات عالیه و رئیس دبیرخانه دانشگاه تهران، سرپرست اداره انتشارات و روابط فرهنگی دانشگاه تهران، بنیان‌گذاری نخستین کرسی تاریخ زبان فارسی در دانشکده ادبیات، ترجمه، سرودن شعر، انتشار مجموعه‌ شاهکارهای ادبیات فارسی ا همکاری ذبیح‌ا... صفا، همکاری با انتشارات فرانکلین و ...

شنگول و منگول 

شنگول و منگول نام دو بزغاله در افسانه عامیانه ای به همین نام است که بار اندرزی تمثیلی دارد. بنیان این گونه افسانه ها بر پایه نتیجه گیری اخلاقی استوار است. شخصیت ها که بیشتر جانورند، رویداد ها را به گونه ای پیش می برند که در پایان به اندرزی آشکار یا پنهان که در حقیقت نتیجه داستان است بیانجامد. قدیمی ترین نسخه چاپ شده ای که از این افسانه در دسترس است متعلق به کتاب نصایح الاطفال مشهور به شنگول که کاتب آن مشهدی تقی باسمه چی بوده و مطبعه آن مشهدی میرزا زرتاب است. این نسخه به صورت چاپ سنگی و بدون تاریخ چاپ شده است.

مجله الادب 

مجله الادب, به سرپرستی محمد وفادار و همکاری دانش‌آموزان و دانش‌آموختگان مدرسه آمریکایی، از سال ۱۲۹۶ش. به شکل دو ماه یک‌بار در مطبعه فاروس آغاز به انتشار کرد. مجله‌الادب، نشریه‌ای ادبی ویژه نوجوانان و جوانان و از نخستین نشریات ویژه‌ی این گروه سنی بود. 

بررسی تاریخ ادبیات ایران، داستان‌های بلند ترجمه‌شده از ادبیات فرانسه یا انگلیس، ستونی به نام تکالیف درسی که در هر شماره داستانی از دانش‌آموزان در آن چاپ می‌شد، آثاری از شاعران جوان، معرفی شخصیتی ادبی یا تاریخی از جمله مطالب این نشریه بودند.

گنشا

گنشا نام یکی از خدایان هندو است که نامش از زبان سانسکریت گرفته شده است. در افسانه های هندی آمده است که گنشا پسر شیوا(از خدایان هندو) و پارواتی بوده است. پارواتی به گنشا سفارش می کند که تا زمانی که در حمام است کسی را به داخل اتاق راه ندهد. گنشا نیز امر مادر را اطاعت می کند و هیچ کس را به اتاق راه نمی دهد حتی پدر خودش شیوا را. شیوا از این ماجرا خشمگین می شود و در یک آن سرگنشا را از تنش جدا می کند. اما وقتی می فهمد که گنشا پسرخودش بوده پشیمان می شود و سر یک فیل را بر روی بدن پسرش می گذارد. بدین ترتیب اسطوره گنشا شکل می گیرد.

دیداری از نخستین نمایشگاه اسباب‌بازی‌های کودکان 

 

دیداری از نخستین نمایشگاه اسباب‌بازی‌های کودکان 

در زمستان سال ۱۳۵۴ نخستین نمایشگاه اسباب‌بازی‌های کودکان در تهران برگزار شد. محمود احیایی که بعدها به جمع نویسندگان کودک پیوست، از این نمایشگاه گزارشی منتشر کرد. احیایی در این گزارش به خوبی نشان می‌دهد که چگونه ورود اسباب‌بازی‌های مدرن امریکایی و اروپایی به ایران، شیوه های بازی و در پی آن درک شناختی و روابط اجتماعی کودکان خانواده‌های میانه و یا فرادست را به تدریج دگرگون می‌کند، آن‌ها چگونه با بازی‌ها و اسباب‌بازی‌های سنتی فاصله می‌گیرند و شیفته بازی‌ها و اسباب‌بازی‌های پرهیجان می‌شوند.

کانال تلگرام موسسه پژوهشی تاریخ ادبیات کودکان