اکتبر ۲۰۱۴

حِرز (تعویذ)

حرز یا تعویذ به دعایی گفته می شود که در محفظه ای فلزی و استوانه ای نگهداری شده و از گردن آویزان شود. واژه حرز ریشه در لغات عربی دارد و به معنی پناهگاه و چیزی است که باعث حفاظت می شود. آویختن حرز به گردن کودکان ریشه در باور های دینی داشته و با این اندیشه انجام می شده که به همراه داشتن این دعا باعث حفاظت از هر گونه بیماری و یا چشم نذر می گردد. دهخدا نیز در لغتنامه خود به شرح زیر به آن اشاره می کند: حرز. [ ح ِ ] (ع اِ) تعویذ. (محمودبن عمر ربنجنی ). پنام . چشم پنام . طلسم . عوذة. دعائی مأثور اعم از خواندنی و آویختنی .

نامزدهای جایزه یادبود آسترید لیندگرن ۲۰۱۵ اعلام شدند

نامزدهای جایزه یادبود آسترید لیندگرن ۲۰۱۵ اعلام شدند

فهرست نامزدهای جایزه یادبود آسترید لیندگرن در نمایشگاه کتاب فرانکفورت اعلام شد. ۵۰ نامزد از این فهرست ۱۹۷ نفری برای نخستین بار برای دریافت این جایزه نامزد شده اند.

پیش آهنگی و تربیت بدنی

۴ آبان سالروز انتشار اولین شماره ی نشریه پیش آهنگی و تربیت بدنی است. این نشریه در سال ۱۳۱۹ با صاحب امتیازی و مدیرمسئولی ابوالقاسم شکرایی، از سوی اداره پیش آهنگی و تربیت بدنی منتشر شد. این نشریه که هر سه ماه یکبار منتشر می شد نیمی از مطالبش مربوط به فعالیت های پیش اهنگی و نیم دیگر درباره ی تربیت بدنی و همه ی آنها اخبار، گزارش ها و مطالب آموزشی بود. اگرچه مخاطب مجله گروه سنی نوجوان و جوان بود، بیش از آنکه مجله ای با مخاطب عام به شمار آید، نشریه سازمانی یا وابسته به نهاد دولتی بود که به تبلیغ و ترویج فعالیت های خود می پرداخت.

مکتب خانه

فرهنگ مکتبخانه ای که پیشینه ی آن به آغاز دوران اسلامی میرسد تا پایان عصر قاجار پابرجا ماند. مکتبخانه ها در دوران قاجار، سه گونه بودند. مکتبخانه ی آخوند باجی که مکتبدار آن عاقله زنی بود و به کودکان چهار تا هفت ساله سوره های کوتاه قرآن، اخلاقیات و ... می آموخت. پس از این وارد، مکتبخانه ی عمومی میشدند. کودکان میتوانستد از ابتدا آموزش الفبا را از همین مکتبخانه شروع کنند. گونه ی سوم مکتبخانه ی خصوصی بود که بزرگان و فرادستان، فرزندان خود را به آن میفرستاند. کودکان در مکتبخانه ها بسیار آزار میدیدند.

نشریه نونهالان

نشریه ی نونهالان از نخستین مجله های ویژه ی کودکان و نوجوانان ۸ تا ۱۴ ساله بود که از مهر ماه ۱۳۲۲ با مدیرمسئولی عبدالله فریار، منتشر شد. این نشریه را سفارت انگلیس منتشر میکرد. بخشی از مطالب نونهالان را مقاله ها و گزارش هایی به زبان ساده تشکیل میدادند که اوضاع سیاسی، نظامی، اجتماعی و فرهنگی انگلستان را توصیف میکردند و سعی میکردند تصویری آرمانی از جامعه ی انگلستان نشان دهند. بسیاری از روشنفکران، از جمله جبار باغچه بان، به سبب وابستگی این نشریه و تبلیغات گستردهی آن برای دولت انگلستان، با این مجله به مخالفت برخاستند.

فرفره

فرفره، یکی از قدیمی ترین اسباب بازی های باستانی شناخته شده در دنیا است. فرفره ها در بین رومیان، مصریان و یونان باستان مورد استفاده قرار می گرفته است. در مورد تاریخ و یا زادگاه اصلی این اسباب بازی زمان و مکان خاصی را نمی توان مشخص کرد، بدلیل اینکه در اعصار مختلف و در بین اقوام متفاوت کاملا غیر وابسته به یکدیگر کشف و یا ایجاد شده است. قدمت و گوناگونی فرفره ها در شکل و نام در ایران را می توان با نگاهی به لغتنامه دهخدا به خوبی مشاهده کرد.

[ajax_load_more post_type="post" posts_per_page="3" button_label="نوشتههای پیشین"]

موش و گربه

عبید زاکانی، شاعر و نویسندهی بلندپایه سده هشتم هجری، از نخستین کسانی است که در ایران پس از اسلام اثری مستقل برای کودکان آفرید. منظومهی موش و گربه، اثری انتقادی است که در ظاهر برای کودکان اما در حقیقت برای همگان نوشته شده است. دورهی زندگی عبید زاکانی یکی از تاریکترین دورههای تاریخ ایران بهشمار میرود. او در آثارش نفرت و اندوه خود را از اوضاع زمانه اش نشان داده است. موش و گربه در ادبیات رسمی ایران، از کارهای انگشت شماری است که در آن زبان کودکانه به کار برده شده و به همین سبب همیشه موردپسند آنان بوده است.

دُختولوک و مَردولوک

دُختولوک (دُهتولوک) و مَردولوک عروسکهای مرد و زنی هستند که اهالی استان هرمزگان از چوب درخت مهر یا خرما و اضافههای پارچه برای کودکانشان میسازند. این عروسک ها لباس هایی همانند زنان جنوبی بر تن دارند؛ بعضی از این عروسکها خوشه های خرما بر دوش خود میکشند. "دُهتولوک" نام عروسکی متعلق به استان هرمزگان است که با پارچه ساخته می شود. "دُهتو" در زبان محلی به معنی دختر و" لوک "به معنی کوچک است. فرهنگ عروسکها و نمایش های عروسکی آیینی و سنتی ایران پوپک عظیم پور عروسک های دست ساز بومی که بر اساس خاطرات زنان و دختران در منطقه بندرعباس ساخته شده اند.

لالایی ها

لالا لالا گل پسته / باباش بار سفر بسته لالا لالا گل زیره / بچهم آروم نمیگیره لالا لالا گل آلو / بچه م مستست و خوابآلو لالایی ها، نخستین نغمه های زبانی هستند که کودک با آنها آشنا میشود و از این راه نخستین پیوند زبانی میان مادر یا دایه و کودک پدید می آید. نابترین گونهی ادبیات زنانه که درباره و برای کودکان پدیدآمده، لالایی است. لالایی ها آهنگی مهربان، نرم، احساساتی و آرامبخش دارند. درونمایه ی آنها، ساده، روشن و بی پیرایه است. لالایی ها، از بدویترین آثار موسیقی جهان هستند و گاه فقط شکل صوت دارند.

کانال تلگرام موسسه پژوهشی تاریخ ادبیات کودکان