حسن رشدیه، پدر فرهنگ نو ایران

حسن رشدیه، پدر فرهنگ نو ایران

۸ فروردین ۱۲۳۹ش. زادروز میرزا حسن رشدیه است. او در محله چرنداب تبریز به دنیا آمد. پس از رسیدن به سن رشد او را به مکتب خانه فرستادند.

در همان ماه های نخست به سبب هوش و فراست خود خلیفه ی مکتب خانه شد. رشدیه پس از آموختن صرف و نحو، فقه و احکام، عربی و ادبیات، پیشنماز یکی از مسجدهای تبریز شد. سپس به دارالمعلمین بیروت رفت و به فراگرفتن شیوه های نوین آموزش پرداخت.

  در سال ۱۳۰۵ یا ۱۳۰۶ه.ق نخستین مدرسه ی ابتدایی عمومی را در ایران، در محله ی ششگلان تبریز باز کرد. کار این مدرسه یک سال بیشتر به درازا نکشید و به فتوای پیشنماز محل، مدرسه را بستند. رشدیه شش بار در تبریز و یک بار در مشهد مدرسه باز کرد ولی هر بار سنت گرایان از فعالیت مدرسه جلوگیری می کردند که یک بار به کشته شدن یک دانش آموز و بار دیگر به زخمی شدن رشدیه انجامید. او تصمیم گرفت تا بازگشت آرامش از ایران خارج شود و برا ی دیدار طالبوف به قفقاز و سپس به مصر رفت. پس از آنکه میرزا علی خان امین الدوله به والی گری آذربایجان انتخاب شد، رشدیه را به تبریز فراخواند و دبستان بزرگی در محله ی ششگلان تبریز بنا نهاد. وقتی امین الدوله به مقام صدارت عظمای ایران رسید، میرزا حسن رشدیه را نیز به تهران فراخواند. با برکناری امین الدوله و روی کار آمدن امین السلطان حقوق او را قطع کردند و پدران و مادران را از فرستادن فرزندان خود به مدرسه بازداشتند. رشدیه برای در امان ماندن از دشمنی مخالفان به قم رفت و تا آخر عمر در آنجا ماند.

میرزا حسن رشدیه روزنامه هایی به نام "مکتب" و "طهران" هم منتشر کرد که در آن ها مردم را به مبارزه با نادانی و خرافه و خودکامگی و استعمار فرا می خواند، اما کار این روزنامه ها هم به زودی همانند دیگر روزنامه های آزادیخواه به تعطیلی کشید. از او ۲۷ جلد کتاب  باقی مانده است. برخی از آثار او عبارتند از: نهایه التعلیم، تحفه الصبیان، صد درس، وطن دلی، شرعیات، صرف فارسی، کفایه التعلیم.

میرزاحسن رشدیه در ۱۳۶۳ ه.ق. در قم درگذشت و روی دوش شاگردان مدرسه های قم در قبرستان نو به خاک سپرده شد.

راهنما
روزشمار: 
فروردین

کانال تلگرام موسسه پژوهشی تاریخ ادبیات کودکان